Fascisme als filosofie, antifascisme als therapie

Interessant essay van Joost de Vries afgelopen zaterdag in de Volkskrant over ‘Fascisme als filosofie’. Dan heb je de aandacht van deze filosoof. Zeker als je je verhaal vertelt aan de hand van de stoïcijnse keizer Marcus Aurelius en zijn immorele zoon Commodus in Gladiator, Ridley Scott’s filmhit uit 2000.

Als je De Vries mag geloven staat Commodus, het even verwende als miskende kind van een groots keizer, symbool voor het hedendaagse fascisme. ‘Niemand cijfert zich weg voor de groep, niemand is sneuvelbereid’. Daarmee biedt de journalist van de Volkskrant een originelere analyse dan fascismefluisteraars – of FASCIST!-roepers – als Rob Riemen en Rosan Smits.

Tegelijkertijd berust ook zijn betoog op het therapeutiseren van de vermeende fascisten die leiders als Trump en Wilders volgen. “Dat is een volgende vraag voor alle fascisme-auteurs,” besluit De Vries. “Niet alleen ‘hoe zijn al die miljoenen mensen fascistische bewegingen ingelokt?’, maar ook ‘hoe hielden ze weer op fascist te zijn en gingen ze weer verder met hun leven?'”

Als hij écht geïnteresseerd is in het antwoord op die vraag, zou hij beter eens in de spiegel kijken die alle ‘fascisme!’-roepers zo zorgvuldig vermijden. Wat kunnen ‘wij’ – de niet- en anti-fascisten – beter doen? De opkomst van rechtspopulisme – of fascisme, als je het zo liever noemt – vindt niet plaats in een vacuüm. Het is onder meer het gevolg van elites die ongelijkheid in stand houden en iedereen ‘onder’ hen laten leven met de niet louter prettige kanten van massamigratie. Om diegenen wanneer ze vervolgens op de ‘verkeerde’ politici stemmen, weg te zetten als racisten of tokkies.

Pas als schrijvers en politici, journalisten en activisten, werkelijk oog – én empathie – krijgen voor de problemen van degenen die niet tot de kletsende klasse behoren, ontstaat er zicht op een alternatief voor rechts-populisme. Waar zijn Marcus Aurelius – en Maximus – als je ze nodig hebt?