Vandaag zou Aleksej Navalny vijftig jaar zijn geworden. Het heeft niet zover mogen komen. Op 16 februari 2024 werd hij in gevangenschap vergiftigd. Met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid op bevel van Vladimir Poetin, zijn aartsvijand. Je zou Navalny niet alleen de anti-Poetin kunnen noemen, maar ook de anti-Machiavelli. De Florentijnse filosoof leert in De heerser (potentiële) machthebbers hoe ze de macht kunnen verkrijgen én behouden. Daarbij zou het doel alle middelen heiligen.
Poetin heeft zich een uitmuntend leerling van Machiavelli getoond. Al ruim een kwart eeuw domineert de voormalige spion Rusland. Daarbij heeft hij uitbundig gelogen, bedrogen en laten moorden, tot aan Tsjetsjenië, Engeland en Oekraïne aan toe. Aleksej Navalny op zijn beurt heeft als geen ander laten zien hoe gewetenloos zijn grootste vijand is – én hoe groots je kunt zijn als je je tegen zo’n vijand keert. Zijn belangrijkste les is er een die zijn dood overleeft: dat machthebbers slechts zo machtig zijn als jij ze laat zijn.
Wie ophoudt te gehoorzamen, wie de leugens niet langer aanvaardt, wie verzet levert – primair geweldloos en als dat niet langer volstaat: gewapend – die houdt op machteloos te zijn omdat hij zich machteloos waant. Zij of hij wordt de werkelijke machthebber. En zo is alleen ogenschijnlijk Navalny dood en leeft Poetin nog. In wezen is Poetin stervende, en Navalny alive and kicking.
